Work and Travel iş teklifi (job offer) ve sponsor nedir? Teklifte neye bakmalısın?

“İş teklifim geldi” mesajı Work and Travel sürecinin en heyecanlı anlarından biri. Ama gelen belge çoğu zaman İngilizce, kısaltmalarla dolu ve ilk bakışta neyin önemli olduğu anlaşılmıyor. Üstelik o belge yazın nerede yaşayacağını, ne kazanacağını ve vize görüşmesinde neyi anlatacağını belirliyor. Önce işin içindeki tarafları, sonra teklifin kendisini ele alalım.

Sponsor nedir?

Sponsor, J-1 programlarını yürütmek için ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, ABD merkezli bir kuruluş. Summer Work Travel'da sponsorun görevleri resmî program sayfasında tek tek yazıyor. Bir katılımcı olarak senin için en önemlileri şunlar:

• Vize muafiyeti programında olmayan ülkelerden gelen katılımcılara önceden ayarlanmış ve tamamen denetlenmiş bir iş sağlamak.
• ABD'ye girişten önce sana ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Summer Work Travel broşürünü, bakanlığın ücretsiz acil yardım hattını ve sponsorun 7 gün 24 saat ulaşılabilen iletişim numarasını vermek.
• ABD'ye vardığında sponsora bildirimde bulunman ve iş ya da adres değişikliklerini bildirmen gerektiğini sana anlatmak.
• Asgari ücret kurallarını sana bildirmek ve ücretinin en az eyalet ya da federal asgari ücretten yüksek olanı karşıladığından emin olmak.
• Program boyunca en az ayda bir seninle kişisel temas kurmak ve sağlığını, güvenliğini etkileyen sorunlarla hemen ilgilenmek.

Sponsor aynı zamanda DS-2019 belgeni düzenleyen kuruluş. Yetkili sponsorların tam listesi resmî sponsor arama sayfasında herkese açık; çalışacağın sponsoru buradan doğrulayabilirsin.

Türkiye'deki şirketin rolü

Türkiye'de öğrencilerin çoğu doğrudan bir sponsora değil, bir ya da birkaç sponsorla çalışan şirketlere başvuruyor. Bu şirketler kaydı alıyor, belgeleri topluyor, iş fuarlarını ve işveren görüşmelerini ayarlıyor, vize ve yola çıkış hazırlığında yönlendiriyor. Şirketin hangi sponsorla çalıştığını bilmek önemli, çünkü ABD'ye vardıktan sonra resmî muhatabın sponsor olacak.

İş teklifi (job offer) nedir?

İş teklifi, ABD'deki bir işverenin seni belirli bir pozisyonda, belirli tarihler arasında ve belirli koşullarla çalıştırmayı kabul ettiğini gösteren belge. Work and Travel'da bu belge sponsor tarafından inceleniyor ve onaylanıyor; onaylanmış bir iş olmadan DS-2019 düzenlenmiyor.

Resmî program koşullarına göre vize muafiyeti programındaki ülkelerden gelen öğrenciler işsiz girip ABD'de iş arayabiliyor. Türkiye bu programda olmadığı için bu seçenek Türkiye'den katılanlara açık değil: işin, yola çıkmadan önce ayarlanmış ve onaylanmış olması gerekiyor.

İş nasıl bulunur?

Şirketin ya da sponsorun sunduğu işler

En yaygın yol, şirketin düzenlediği iş fuarları ya da işverenlerle çevrim içi görüşmeler. İşveren temsilcileri pozisyonları anlatıyor, kısa İngilizce görüşmeler yapıyor ve uygun gördükleri öğrencilere teklif veriyor. Görüşmeye hazırlıklı gitmek seçeneklerini artırır: kendini kısaca tanıtabilmek, önceki iş ya da gönüllülük deneyimlerini anlatabilmek ve pozisyonla ilgili soru sorabilmek fark yaratır.

Kendi bulduğun iş

Bazı şirketler ve sponsorlar, öğrencinin kendi bulduğu işlere de izin veriyor. Bu durumda da iş, sponsorun incelemesinden ve onayından geçmek zorunda. Kendi bulduğun işte işverenin gerçek olduğunu, pozisyonun program kurallarına uyduğunu ve teklifteki koşulların yazılı olduğunu doğrulamak daha fazla sorumluluk gerektirir. Sosyal medyada ya da açık gruplarda paylaşılan ve senden ücret isteyen iş ilanlarına karşı özellikle dikkatli ol.

İş teklifinde olması gerekenler

Teklifin biçimi işverene ve sponsora göre değişir, ama iyi bir teklifte şu bilgilerin açıkça yazılı olması beklenir:

• İşverenin tam adı ve iş yerinin adresi
• Pozisyonun adı ve görev tanımı
• Brüt saatlik ücret
• Fazla mesai koşulları
• Haftalık tahmini çalışma saati ve bunun garanti mi tahmin mi olduğu
• İşe başlama ve bitiş tarihleri
• Konaklama: işveren sağlıyor mu, ücreti ne, maaştan kesiliyor mu, depozito var mı
• İşe ulaşım: yürüme mesafesi mi, servis mi, toplu taşıma mı
• Uniforma, eğitim ya da ekipman için senden ücret alınıp alınmayacağı
• İşverendeki iletişim kişisi
• Garsonluk gibi işlerde ücretin bir kısmının ipucu (tip) ile tamamlanıp tamamlanmadığı

Bu bilgilerden biri eksikse teklifi hemen reddetmen gerekmiyor, ama eksik bilgiyi şirketinden ve sponsorundan yazılı olarak iste. Vize görüşmesinde de bu ayrıntıları bilmen beklenecek.

Ücret, saat ve konaklama: gerçekçi okuma

Resmî kurallara göre sponsorlar ücretinin en az bölgedeki geçerli ücret olmasını ve eyalet ya da federal asgari ücretten hangisi yüksekse onu karşılamasını sağlamalı; fazla mesai de eyalet kurallarına göre ödenmeli. İş teklifindeki saatlik ücreti, işin bulunduğu eyaletin güncel asgari ücretiyle ABD Çalışma Bakanlığı'nın listesinden karşılaştırabilirsin.

Saatlik ücret tek başına bir şey söylemiyor. Haftada kaç saat çalışacağın, konaklamaya ne ödeyeceğin ve işe gidiş gelişin maliyeti birlikte düşünülmeli. Yüksek saatlik ücretli ama saati az olan bir iş, daha düşük ücretli ama düzenli saatli bir işten daha az kazandırabilir. Maliyet tarafını Work and Travel ücretleri rehberinde ayrıntılı anlattık.

Program kurallarına göre yasak işler

Resmî program sayfası, sponsorların katılımcıları yerleştiremeyeceği işleri listeliyor. Teklifin bu listeyle çelişip çelişmediğine bakmak, sorunları baştan fark etmeni sağlar. Listeden bazıları:

• Özel evlerde çocuk bakımı, yaşlı bakımı, bahçıvanlık ya da şoförlük
• Ehliyet gerektiren araç ya da tekne kullanımı
• Çalışma saatleri ağırlıklı olarak 22.00 ile 06.00 arasına denk gelen işler
• Büyük ölçüde komisyona dayanan ve asgari ücreti garanti etmeyen işler
• Satacağın ürünü önceden satın almanı gerektiren satış işleri
• Depo, katalog ve çevrim içi sipariş dağıtım merkezleri
• Gezici fuarlar ve seyyar satış işleri
• Kimyasal haşere kontrolü
• Doğrudan para ile oynanan şans ve tahmin oyunlarına katılım içeren işler
• Lisans gerektiren pozisyonlar

Resmî sayfa ayrıca personel ajansları üzerinden yapılan yerleştirmeleri yalnız belirli koşullarla kabul ediyor ve sponsorlardan, insan ticaretiyle sık ilişkilendirilen bazı iş kollarında (örneğin modellik ajansları, kat hizmetleri ve temizlik hizmetleri) ekstra dikkat göstermelerini istiyor.

İş teklifini değerlendirme tablosu

İkinci iş ve iş değişikliği

ABD'ye vardıktan sonra bazı öğrenciler daha fazla saat için ikinci bir iş düşünüyor ya da işini değiştirmek istiyor. Bunu kendi başına yapma: yeni iş de sponsorun incelemesinden geçmeli. Resmî kurallar, katılımcıların iş ya da adres değişikliklerini sponsorlarına bildirmesini açıkça istiyor ve onaysız bir iş programın koşullarına aykırı düşebilir. Güncel kuralları katılımcılar için sık sorulan sorular sayfasından ve sponsorundan öğren.

ABD'de işle ilgili sorun yaşarsan

Ücretinin eksik ödenmesi, teklifte yazmayan işlerin yaptırılması ya da konaklamanın söylendiği gibi olmaması gibi durumlarda ilk adım sponsoruna ulaşmak. Sponsorunun 7 gün 24 saat ulaşılabilen numarası tam da bu yüzden var.

Kendini güvende hissetmediğin, istismar ya da sömürü şüphesi olan durumlarda ABD Dışişleri Bakanlığı'nın resmî program sayfasında yayımlanan 1-866-283-9090 numaralı hattı arayabilirsin. Bakanlık ayrıca bazı bölgelerde katılımcılara destek olan topluluk destek gruplarını listeliyor.

soWAT iş teklifi sürecinde ne yapar, ne yapmaz?

soWAT iş bulmaz ve iş yerleştirmesi yapmaz; iş teklifi seçtiğin şirket ve ABD'deki işveren üzerinden gelir. soWAT'ta iş seçimi, WAT Journey'de bir bilgilendirme aşaması olarak yer alıyor: nerede olduğunu ve sıradaki adımı görüyorsun. Şirketlerin iş süreçlerini aynı başlıklarla karşılaştırabiliyor, sorularını danışmanlara uygulama içinden sorabiliyorsun.

Aşamaların tamamını nasıl çalışır sayfasında görebilir, uygulamanın durumunu indirme sayfasından takip edebilirsin. Aynı işverene ya da aynı bölgeye gidecek öğrencileri bulmak için WAT toplulukları iyi bir başlangıç. Platformla ilgili diğer sorular SSS sayfasında.